فصل اول: طرح تحقیق
مقدمه
تحقيق در مردم شناسي كار بسيار دشواري است زيرا هدف اصلي آن كشف حقيقت زندگي و رسيدن به عمق كنش و رفتار مردم يك منطقه است.اين گردآوري و جمع آوري نتيجه ي تحقيق در يكي از روستاي شهرستان رزن به نام روستاي سوزن مي باشد و سعي بر اين است كليه ي جوانب روستا از قبيل فرهنگ و آداب و رسوم، اقتصاد و معيشت و همچنين نحوه ي درآمد و...آن را بررسي كنيم. شايد اين پژوهش باعث شود اين روستاي ناشناخته در ميان محققان و مردم شناخته شود و كارهاي تحقيقاتي ديگري در آنجا صورت بگيرد.
ü تك نگاري يا مونو گرافي(MONOGARAPHY)
مونو گرافي يا تگ نگاري عبارت است از بررسي عميق و همه جانبه ي يك امر اجتماعي يا مجموعه ي اخلاقي كاملاً محدود مانند: خانواده ، يك گروه يا يك روستا و يا يك كارخانه و امثالهم. در واقع در اين تكنيك يك روستا يا يك كارخانه يا يك گروه محدود را انتخاب وسعي مي كنيم جوانب و زواياي گوناگون واقعيت را به طورعمقي و همه جانبه مورد مطالعه قرار بدهيم.
ü تاريخچه ي مونو گرافي در جهان
لفظ مونو گرافي به معناي يكتا نگاري است و چنان كه در مقدمه ي كتاب خارك (جزيره خارك در دوره ي استيلاي نفت 1342)آمده بر توصيفي جامعه و نكته بين كه با روش علمي درباره واحدي اجتماعي صورت مي گيرد اطلاق مي شود.اگر چه واضع نام و پايه گذار اين شيوه ي تحقيق دانشمند فرانسوي لوپه LEPLAY بوده كه از نيمه ي قرن 19 به اين گونه تصوير سازي از واقعيت هاي منظم در باب جامعه اي دهقاني از همان اواسط قرن19 آغاز شد اما بررسي هاي موضوعي ومحلي درباره ده يا دهكده خاص، بيان، اوصاف و احوال ان به طور كامل و دقيق و تنها در قرن 20 نشأت يافته و رونق گرفته است. ظاهراً علت عمده ي توجه به مطالعه ي روستا و پژوهش در باب زندگي روستا نشينان تحول سريع و شگرفي بود كه بر اثر ارتباط با حيات شهري و ورود تمدن ماشيني پديدار شد و دنياي ساكن روستا را به كلي دگرگون كرده بود.اين تحول عظيم غير منتظره مشكلات بسيار به بار آورد و مسائلي گران بر خاطر انديشمندان همه ي جامعه مطرح كرد و از جمله در آمريكا سبب شد كه در 20 سال نخست قرن حاضر تحقيقات روستايي رواج و اهميت يابد و دامنه اش وسعت گيرد و مباحث آن تنوع يابد. چنان كه در سال 1950 جامعه شناسي روستايي آمريكا حدود 11 مبحث عمده را شامل مي شد و اين شمار در سال 1973 تا به 31 مبحث بالغ گرديده و پيوسته اين درخت رويان شاخه ها و جوانه هاي تازه برآورد.
مونو گرافي هاي اوليه بيشترجنبه هاي تاريخي داشتند. چنان كه در پايان قرن پيش ادامه مطالعات تاريخي درباره ي روستاهاي نيواي نگلند انجام داده و تحقيقات مشابه در سال هاي 1906 و 1907 دو محقق ديگر به نام ويليلام و ويلسون تحقق پذيرفته بود، اما مطالعات تجربي در باره ي دهات معاصر آمريكا از حدود سال 1910 آغاز شد و پژوهشگران فراواني به تصويري همه سونگر از دِهات و وصف زندگي مردم در اين عرصه به كار برد و بر ديگران تعليم كردند.از جامعه شناس امريكايي كه نخستين مونو گرافي روستايي را در دهه ي دوم قرن 20 منتشر كرد ،يك مرد روحاني به نام ويلسون است كه 16 بررسي در باره ي جامعه و موسسات مذهبي انجام داد.روحاني ديگر به نام گيل در باره ي انحطاط و كاهش نفوذ كليساي روستايي نشر كردند و تدابيري در اين اين مشكل پيشنهاد نموده است.
در اروپا واز جمله در فرانسه نيز نخست پژوهش هاي تاريخي مورد عنايت بود. به عنوان نمونه مي توان از دو كتاب (در نظام قديم اثر بابو)(1882)و(دهقانان،كارگران از 700 سال قبل تا كنون) اثر اونل (1889) ياد كرد. پس از جنگ جهاني دوم به تاثير جامعه شناسي امريكايي و روشهاي بررسي كه در آن سرزمين متداول بود جامعه شناسان اروپايي واز جمله فرانسويان به پژوهش در باره ي وضع كنوني دهات خود پرداختند. برنو و بلانكار مونو گرافي كاملي در باره ي يك دِه فرانسوي منطقه ي نورماندي عرضه داشتند و در آن از تاريخ،جغرافيا،جمعيت،اقتصاد،عوامل اساسي مردم از گهواره تا گور و نيز از انديشه ها پندارهاي جمعي، ارزشها ،اصول و قواعد اجتماعي به دقت و تفضيل سخن راندند. روستا نگاري در ممالك ديگر اروپايي بعد از ربع تا اول قرن 20 رواج و اشاعه يافت. در آلمان در سال 1927 تحقيقات درباره ي 12 روستا پيرامون رود دُن صورت گرفت.(بر گرفته از كتاب صفي نژاد 510:134-5)
ü مونو گرافي يا تگ نگاري در ايران
در ايران تك نگاري هايي توسط پژوهشگران انجام گرفته كه از ارزش و اعتباري در زمينه هاي اجتماعي،اقتصادي،شهري، روستايي و عشايري برخوردار است. از آن جمله شادروان نادر افشار نادري به عنوان مردم شناس با تيره هاي مختلفي از عشاير مدت هاي طولاني زندگي كرده بود در كوچ آن ها در ييلاق و قشلاقشان حضور داشت، زير چادرهايشان مي خوابيدو روي جاجيم هاشان مي نشست،... او بيشترين و عميق ترين پژوهش ها را در مورد عشاير ايران انجام داده بود. شادروان نادر افشار نادري به حق يكي از برجسته ترين پژوهشگران ايراني در زمينه ي علم مردم شناسي است.
ü موضوع تحقيق
روستا هاي ايران داراي فرهنگ بسيار غني مي باشد زيرا نخستين تجمع انسان ها در قديم همين روستاها بوده است و براي اينكه به فرهنگ كلي جامعه پي ببريم بايد فرهنگ و روابط اجتماعي و اقتصادي روستاها را بررسي كنيم.
هر روستا بويژه در ايران واحدي مستقل و مجموعه اي كامل است.از لحاظ جغرافياي علمي جديد ده در ايران كوچك ترين واحد جمعيت و اقتصادي و جغرافيايي است و در نهاد ان نوعي كولكتيويزم اقتصادي و اجتماعي و عمراني قابل تصديق است.از قديمي ترين زمان ها دهكده يك واحد تشكيلاتي بوده كه اساس حيات اجتماعي ايران را تشكيل مي داده است و جايي بوده كه در ان دسته هايي از مردم خود را براي همكاري اقتصادي و سياسي متشكل مي كرده اند و اهميت ده به اعتبار اينكه واحد تشكيلاتي در زندگي روستايي است.در قرون وسطا و از آن پس تا به امروز برقرار بوده است(وثوقي18:1377) موضوع تحقيق مونوگرافي روستاي سوزن مي باشد و انجا را از نظر فرهنگي،سياسي،اجتماعي مورد بررسي قرار مي دهيم.
ü بيان مساله
همان طور كه گفته شد مونوگرافي يا تگ نگاري بررسي عميق و همه جانبه ي يك مجموعه ي اجتماعي مي باشد و ما در اين جا مونوگرافي روستاي سوزن را داريم كه وضع جغرافيايي،جمعيت،سواد، بهداشت،آداب و رسوم ،شيوه ي معيشت،اقتصاد،شغل ها،نوع مسكن،لباس و مراسم هاي مختلف آن و.... مورد بررسي قرار مي دهيم واين كار سبب مي شود اين روستا در ميان مردم شناخته شود.
ü هدف تحقيق
انگيزه و هدف تحقيق در اين روستا (روستاي سوزن) اين است كه با آداب و رسوم، ادبيات عامه، باورها، اعتقادات و...رايج و فراموش شده آنها آشنا شده و با ثبت كردن آنها ديگران را نيز آشنا سازيم.
ü اهميت موضوع تحقيق
همان طور كه ما شاهد هستيم در روستا ها آداب و رسوم، اعتقاد ها و باورها و نوع پوشش و... تغيير كرده است و بعضي از آداب ورسوم ها رو به فراموشي رفته است و ديگر به چشم نمي خورد وبه غير از تعاريف عده اي از اهالي روستا كه جز افراد كهن سال و ميان سال هستند باقي مانده است و كمتر به آنها توجه مي شود.
بنابراين با جمع آوري تعاريف همين افراد و ثبت آنها شايد باعث شود فرهنگ ها و آداب و رسوم فراموش شده بار ديگر احيا شود و مورد استفاده قرار گيرد.
ü روش تحقيق
انواع روش تحقیقق در مطالعات اجتماعي
به طور كلي در مطالعات اجتماعي از دو روش استفاده مي شود كه اصطلاحا ًيكي را (روش پَهنايي) يا پهناگر كه در مطالعات جامعه شناسي كاربرد دارد و ديگري را ژرفانگر يا ژرفايي گويند كه خاص مطالعات مردم شناسي است.
روش پَهنانگر يا (پَهنايي)
تحقيقات پَهناگر يا روش پهنانگر از روش هاي عمده اي است كه در مطالعات و تحقيقات اجتماعي مورد استفاده قرار مي گيرد.در اصطلاح جامعه شناسي روش پهنا نگر عبارت است از مشاهده ي جوامع در حد وسيع ان و هدف به دست آوردن خصايص عمومي است.
در واقع روش پهنا نگر روشي است با محدوده ي بسيار گسترده،البته بايد اشاره كنيم كه هر چند تحقيقات پهنانگر در برابر تحقيقات عمقي يا ژرفا نگر قرار مي گيرند و اين گمان را به وجود مي آورند كه فاقد دقت واعتبار و اهميت هستند و به نتيجه ي آنها نمي توان اعتماد كرد، اما اين گمان درست نيست و نتيجه ي اي گونه تحقيقات هرگز سطحي تلقي نمي شود و داراي اهميت و اعتبار زياد و در مواردي نيز اجتناب پذير است.
به عنوان مثال زماني كه قرار است نظر جمعيت وسيعي در باره موضوع خاص مورد مطالعه قرار بگيرد ناچار بايد به چنين روشي تمسك جست.بدين جهت معولا اين دو روش (روش هاي پهنانگر و ژرفانگر)به عنوان مكمل در يك تحقيق به كار گرفته مي شوند.
يكي از مهم ترين ابزاري كه در روش هاي پهنا نگر مورد استفاده قرار مي گيرد پرسشنامه است.
روش ژرفانگر يا) ژرفايي)
اين روش در جوامع محدود و گروه هاي كوچك مورد استفاده قرار مي گيرد. منظور به كار بردن (روش ژرفانگر)مطالعه ي جامعه ي خاصي است كه وسعت آن محدود است و پژوهشگران مي توانند با استفاده از آن مسائل مورد مطالعه را عميقاً و به تفصيل مورد تجزيه و تحليل قرار دارد. در این روش فنون خاصي كه به كار مي رود مي توان مطالعه موارد خاص (برگزيده) و مونو گرافي را نام برد (قرائي مقدم: 117:1381-116).
پس روش تحقيق ما روش ژرفانگر و فن مونوگرافي مي باشد و همان طور كه گفته شد مونو گرافي بررسي عميق و همه جانبه يك امر اجتماعي يا مجموعه ي اجتماعي كاملاً محدود است و به صورت ميداني انجام مي پذيرد و بايد گفت قبل از شروع هر كار ميداني بايد پيش زمينه اي داشته باشيم. به همين دليل بايد ابتدا از روش كتابخانه اي استفاده نمائيم و بعد از آن كار اصلي خود را به صورت ميداني انجام دهيم.
ü ابزار و وسائل جمع آوري اطلاعات
در اين تحقيق براي جمع اوري اطلاعات از طريق مصاحبه ،مشاهده،مشاهده همراه با مشركت، بعضي از اسناد كتبي و شفاهي و ضبط تصاوير از طريق دوربين عكاسي صورت گرفته است.
ü ادبيات مساله
در اين بخش از تحقيق به كار هايي كه در اين زمينه شده است اشاره مي كنيم.
در اول بايد ذكر شود كه در مورد روستاي سوزن هيچ گونه پژوهشي صورت نگرفته است و فقط درمورد روستاها ي مشابه آن چندين مونو گرافي صورت گرفته شده است كه يكي از اين مونوگرافي ها روستاي گاوسوار مي باشد كه توسط حميد رضا رستم خاني در سالهاي گذشته انجام شده است و بصورت كتاب در قطع رقعي چاپ شده است .
در پژوهش مردم شناسي بايد جامعه هاي كوچك را مورد پژوهش قرار دهيم تا به نتيجه ي مطلوب برسيم.
سلام دوستان همراه -